Doğalgaz Sayaçları ve Çalışma Prensipleri

Sayaçlar Neden Kullanılır?

Müşteri açısından ödeyeceği fatura miktarını bilmek için, gaz satan şirketler açısından kayıpları belirlemek için sayaç kullanımı gereklidir. Sayaç kullanımı aynı zamanda istatistiki bilgiler verir. Yıl içinde konutlarda ve sanayide ne kadar gaz kullanıldığı, bir sonraki kontrat döneminde ne kadarlık gaz alım satım sözleşmesi imzalanacağını sayaçlar sayesinde tespit ederiz.

(Satılan Gaz = Ölçülmüş Gaz + kayıplar)

Sayaçlar müşteri tüketimlerinden, evsel bir yakıcı cihazın pilot brülörü tüketiminden gaz dağıtım istasyonları ya da endüstriyel prosesler gibi oldukça büyük tüketimlere kadar doğru ölçümler yapmayı sağlarlar. Sayaç uygulamaları gaz akışını kontrol etmede ya da daha az hassasiyet gerektiren uygulamalarda ya da sistem analizi konusunda bilgi sağlamada kullanılır. Gaz endüstrisinde
birçok sayaç dağıtılan enerjiyi ölçmek yerine dağıtılan gaz hacmini ölçmek için kullanılır. Dağıtılan toplam enerji, dağıtılan gaz hacmiyle gazın ısıl değerinin çarpımından elde edilir. Gaz endüstrisinde alım, satım ve dağıtımda çok değişik tip ve özellikte sayaçlar kullanılmaktadır.

Sayaç Seçimi

Kullanım özelliklerine göre sayaç seçimi genellikle kolaydır. Körüklü sayaçlar genellikle evsel kullanımlar gibi küçük debilerde kullanılırken, orifis sayaçlar şehir giriş istasyonları gibi yüksek basınç ve büyük debi gerektiren yerlerde kullanılır. Ortalama yük aralıklarında ise çeşitli tipte sayaçlar kullanılır. Bu yük aralığı ticari ve bir çok endüstriyel tüketimlerden oluşur. Bu bölgede körüklü sayaç kapasiteleri yetersiz kalır, rotary, türbin ve orifis sayaçlar kullanılır.

Ortalama yük aralığında sayaç seçiminde maliyetler, mevcut basınç, gaz talep miktarı, büyük durma-çalışma yüklerinin varlığı ya da yokluğu ve sayaç tesisatı için mevcut alan, belirleyici kriterler olmaktadır. Kapasite başına kurulum ve bakım maliyetleri körüklü sayaçlara göre daha düşük olduğundan bu bölgede rotary ve türbin sayaçlar en çok tercih edilenlerdir. Aynı kapasite için kıyaslandığında rotary sayaçlar körüklülerin 1/4 ile 1/6’sı kadar bir hacme sahiptir.

Rotary sayaçlar işletme karakteristiklerine bakıldığında kapasitelerinin % 5’inden daha düşük yüklerde uzun süre çalışabilirler. Ani etkili kazan brülörleri gibi büyük durma- çalışma yüklerinde sağlıklı ölçüm yapabilirler. Bazen körüklü ve rotary sayaçların birlikte aynı tesisatta kullanıldığı olur. Körüklü sayaç küçük tüketimlerin ölçümünde kullanılırken daha büyük tüketimler için rotary sayaç kullanılır. Geniş aralıktaki çekişlerde doğru ölçüm iki farklı sayaç kullanımıyla sağlanır.

Çok küçük şehir giriş istasyonlarında bir orifis ya da türbin sayacın yanına küçük tüketimleri ölçmek için bir körüklü ya da rotary sayaç kullanılır. Daha büyük şehir giriş istasyonlarında ise birkaç orifis ya da türbin sayaç paralel olarak bir otomatik emniyet kapama valfiyle birlikte yerleştirilir.

Ölçüm Sonucu

Ölçüm sonucunda elde edilen, ölçülen büyüklüğe karşılık gelen değer.
1. Bir ölçüm sonucu verildiğinde aşağıdakilerden hangisine karşılık geldiği açıkça belirtilmelidir:
– Gösterge (değeri)
– Düzeltilmemiş sonuç
– Düzeltilmiş sonuç ve ayrıca birkaç değerin ortalamasının alınıp alınmadığı da belirtilmelidir.
2. Ölçüm sonucunun eksiksiz ifadesi, ölçüm belirsizliği hakkında bilgiler içerir.

Domestik tüketimler için müşteri sayacı belirlenirken tüketim debisini karşılayacak en küçük sayaç seçilir. Ancak beklenen maksimum tüketim debisini aşacak şekilde belirlenir. Muhtemel maksimum tüketim debisi, müşteri cihazlarının debi değerlerinin toplamıdır.

Bazı kurumlar tüm cihazların aynı anda ya da hepsinin tam kapasiteyle kullanılmayacağı varsayımıyla bir eş zaman faktörü uygulamaktadırlar. Konut sayaçları için eş zaman faktörü, sayacın beslediği konut sayısı, cihazların tipi ve sayısı ve farklı cihazların kullanıldığı gün içindeki saatlere göre belirlenir. Bu faktöre göre sayaç seçimi pratik değildir.

Bu nedenle evsel kullanımlar için birkaç farklı sayaç büyüklüğü standart olarak seçilir. Merkezi sistemle ısınanlar farklı, bireysel ısınanlar farklı sayaçları kullanırlar.